| Artykuł tak zatytułowany ukazał się w miesięczniku "Szachy" (1935, s.142-143), wydawanym przez
mistrza Henryka Friedmana we Lwowie. Osoba autora (Bruno Libman) jest nam nieznana; być może był to lwowski
entuzjasta szachów studiujący w metropolii nad Sekwaną. |
| Mimo skromnej objętości i kilku drobnych omyłek ten przyczynek, dotyczący świata, który nieodwołalnie
odszedł w przeszłość, jest bardzo interesujący, toteż z przyjemnością prezentujemy go czytelnikom "Przeglądu"
w oryginalnym brzmieniu. Poniżej załączamy kilka "mocno kawiarnianych" partii z udziałem person wymienionych
w tekście. |
| Tomasz Lissowski |
| |
| Długi pobyt w stolicy świata dał mi sposobność dokładnego zapoznania się z życiem szachowem tego
miasta, które nigdzie indziej może tak żywem tętnem nie pulsuje jak tu. Jakkolwiek usposobienie francuza i
klimat jego ojczyzny nie bardzo wpływają na rozwój gry szachowej i jego klasę w przeciwieństwie do narodów
żyjących na wschodzie Europy, to jednak w Paryżu centralizuje się ruch szachowy wszystkich krajów. Stosownie
do swych rozmiarów, posiada Paryż prawie w każdej dzielnicy kluby i lokale, w których spotykają się
najwybitniejsi gracze kontynentu. |
| Do takich lokali należy w pierwszym rzędzie "Café Régence", położona w pobliżu opery, a więc w
centrum miasta. Tu w godzinach wieczornych można często spotkać mistrza świata Alechina, Tartakowera, dr
Cukiermana, Romih i wielu innych. Gracze ci chętnie grają z każdym amatorem partję szachów za stosowną opłatą,
a opłata ta waha się pomiędzy 5-50 franków za partję. Około stolików, przy których gra jeden z mistrzów,
grupuje się liczne grono kibiców, śledzących z zainteresowaniem przebieg partji. |
| Drugim miejscem spotkania wybitnych szachistów jest "Cércle Palais Royal" znajdujące się w pobliżu "Café Régence", oryginalnie
położone w środku ogrodu. Tu zwykł był przychodzić w ostatnich latach swego życia mistrz Janowski, zdobywca
pierwszej nagrody na turnieju w Monte Carlo, którego żywiołowa gra polegająca na druzgocącym ataku przez
długie lata wysuwała na czoło kandydatów do mistrzostwa świata. Pomimo choroby i ciężkich warunków materjalnych,
w jakich się znajdował, do końca grywał w tej kawiarni za skromnem wynagrodzeniem mistrzowskie partje. Tu też
odbywał się w 1930 roku turniej o mistrzostwo Paryża, w którym palmę pierwszeństwa zdobył Polak dr Cukierman,
pochodzący z Białegostoku, pozostawiając za sobą Tartakowera. |
| Oprócz tych dwóch głównych istnieje cały szereg innych mniejszych klubów jak "Cércle de la rive gauche"
(kawiarnia lewego brzegu Sekwany) i popularna kawiarnia Lido, położona naprzeciw Sorbony, gdzie się schodzi
studenterja Paryża, reprezentująca wszystkie rasy świata, z pokaźnym procentem Chińczyków i Japończyków.
Podczas gdy ci hołdują bilardowi i innym grom, to francuzi grają w szachy. Tu spotykamy Belwedera (raczej
Betbedera - przyp. T. L.), Groniera (Gromera - T. L.), reprezentujących francuską szkołę i posiadającego
wybitny talent Tucewicza (całkowicie nieznany poza Francją - T. L.), młodego emigranta rosyjskiego,
pochodzącego podobno od dońskich kozaków, który w krótkim czasie wybił się bardzo, zajmując w turnieju o
mistrzostwo Paryża trzecie miejsce, po Cukiermanie i Tartakowerze. Zbytecznem dodać, że oprócz tych istnieje
jeszcze dziesiątki innych lokali, w których jednak nie spotkamy już tych znanych mistrzów, a li tylko słabych
amatorów lokalnych. |
| Paryż jak żadne inne miasto koncentruje w sobie przedstawicieli wszystkich narodów żyjących tu na
emigracji lub kształcących się zawodowo, reprezentujących zależnie od pochodzenia wszelkiego rodzaju kierunki
gry szachowej i nadających temu "miastu światła" również na niwie szachowej swoiste piękno. |
| |
| Bruno Libman |
| |
Delaire - Janowski,D [C30]
Paryż 1900
1.e4 e5 2.f4 Gc5 3.Sf3 d6 4.Gc4 Sf6 5.d3 Sc6 6.c3 0-0 7.b4 Gb6 8.a4 a6 9.Sa3 d5 10.fxe5 dxc4 11.exf6
cxd3 12.fxg7 We8 13.Sg5
13...Wxe4+! 14.Sxe4 Hh4+ 15.Sg3 Gf5 16.Hh5 We8+ 17.Kf1 d2 18.Gxd2 Gd3+ 19.Se2 Hf2 mat (0-1). |
| |
Taubenhaus,J - Janowski,D [C39]
Paryż 1905 (3. partia meczu)
1.e4 e5 2.f4 exf4 3.Sf3 g5 4.h4 g4 5.Se5 Sf6 6.Gc4 d5 7.exd5 Gd6 8.0-0 Gxe5 9.We1 He7 10.c3 Gf5 11.d4 Sbd7
12.dxe5 Sh5 13.e6 fxe6 14.dxe6
14...0-0-0 (Janowskiemu nawet na myśl nie przyszło, by zajmować się męczącą obroną np. po 14...Sb6.)
15.exd7+ Wxd7 16.He2 Hxh4 17.Hf2 Sg3 18.Hxa7 (18.Hxf4 Ge4-+)
18...Hh1+ (Następuje forsowny mat.)
19.Kf2 Hxe1+ (19...Se4+ też prowadziło do celu: 20.Wxe4 g3+ 21.Kf3 Hh5+ 22.Kxf4 Hg4+ 23.Ke5 We8+ 24.Kf6 Hg6 mat.)
20.Kxe1 We8+ 21.Kf2 0-1. |
| |
Cukierman,J - Tartakower,S [A50]
Paryż 1930
1.d4 Sf6 2.Sf3 b6 3.c4 Gb7 4.g3 c5 5.d5 e6 6.Sc3 exd5 7.cxd5 b5 8.Gg5! 9.Se4 d6? 10.Gxf6 gxf6 11.Ha4+! Ke7
12.Sh4! Gc8? (12...Hd7)
13.Gg2! Hb6 14.Wc1! Sa6 15.Hb3 Gh6 16.Hf3 f5?
(16...Gg5!)
17.Wc4!! fxe4 18.Wxe4+ Kf8 19.Hf6 Gg7 20.He7+ Kg8 21.He8+ Gf8 22.We7 Ge6 23.dxe6 Wxe8 24.exf7+ Kg7 25.fxe8H+
(i mat w 3 ruchach)
1-0. |
| |
Cukierman,J - Raizman,M [C10]
Paryż 1933
1.e4 e6 2.d4 d5 3.Sc3 dxe4 4.Sxe4 Sd7 5.Sf3 Ge7 6.Gd3 Sgf6 7.0-0 0-0 8.c3 b6 9.Hc2 Gb7 10.Gf4 h6 11.Wad1 Sd5
12.Gc1! Hc8 13.He2 We8 14.Se5 S5f6 15.Sg3 c5 16.f4 Gf8 17.f5 cxd4 18.cxd4 exf5 19.Gxf5 Ga6
20.Hf2! Gxf1? 21.Gxd7 Hc7 (21...Sxd7 22.Hxf7+ Kh8 23.Sg6+ Kh7 24.Sf5 We6 25.Hxe6 Gc4 26.Sxf8+ Sxf8 27.He5+-)
22.Gxe8 Wxe8 23.Sxf1 Wxe5 24.dxe5 Hxe5 25.Ge3 1-0. |
| |
Cukierman,J - Duchamp,M [B24]
Paryż 1932
1.e4 c5 2.Sc3 Sc6 3.g3 g6 4.Gg2 Gg7 5.Sge2 d6 6.0-0 Sf6 7.d3 0-0 8.h3 e6 9.Ge3 Gd7 10.Hd2 Wb8 11.f4 b6? 12.g4
Se7 13.f5 gxf5 (Lepsze exf5 lub Se8.)
14.gxf5 e5
15.Gh6! Sc6 (15...Se8 16.Gxg7 Kxg7 17.f6+; 15...Gxh6 16.Hxh6 Sc6 17.Sd5! Se8 18.Wf3+-)
16.Hg5 Se8 17.f6! 1-0 (Białe zaplanowały 19.fxg7 Hxg5 20.gxf8W mat)
. |
| |
Tartakower,S - Lilienthal,A [A00]
Paryż 1933
1.Sh3 d5 2.g3 e5 3.f4 Gxh3 4.Gxh3 exf4 5.0-0 fxg3 6.hxg3 Sf6
(Nie była to raczej partia o dużą stawkę...)
7.d3 Sc6 8.Sc3 Gd6 9.Gg5 Gxg3 10.Gxf6 gxf6 11.e4 Wg8 12.Sxd5 Ge5+ 13.Kh1 Hd6 14.c3 Wg3 15.Hh5 Wxd3 16.Wad1
Wxd1 17.Wxd1 Se7 18.Se3 Hc5 19.Hxh7 1-0. |
| |
Tartakower,S - Cukierman,J [C84]
Paryż 1939
1.e4 e5 2.Sf3 Sc6 3.Gb5 a6 4.Ga4 Sf6 5.0-0 Ge7 6.Sc3 b5 7.Gb3 0-0 8.Sd5 Sxe4 (Możliwe też 8...Sa5 lub 8...Gb7.)
9.Sxe7+ Hxe7 10.Gd5 Sc5 11.We1 e4 12.d3 Hd6 13.dxe4 Gb7 14.e5 Hg6?? (14...He7 15.Gg5 He8 i walka trwałaby dalej.)
15.Sh4 1-0. |